Lapjeskat of schildpadkat?
- Lapjeskat (Engels: calico): driekleurig, met duidelijke vlekken in zwart of grijs, rood en wit. Het woord betekent volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands gewoon driekleurige kat.
- Schildpadkat (Engels: tortoiseshell): zwart en rood gemengd, zoals het patroon van een schildpad. Er is ook een lichtere variant in blauw (grijs) met rood.
Zo staan ze ook in de kleurenlijst van Amivedi, de databank voor vermiste en gevonden huisdieren: schildpad als gemengd zwart met rood of blauw met rood, lapjes als drie kleuren in duidelijke vlekken.
Waarom is een lapjeskat bijna altijd een poes?
Het gen dat een kat rood (oranje) maakt, ligt op het X-chromosoom. In 2025 ontdekten twee onderzoeksgroepen tegelijk welke verandering in het DNA dat precies is: een klein stukje dat ontbreekt bij het gen ARHGAP36. Daardoor maken de pigmentcellen geen zwart-bruin pigment meer, maar rood-geel.
Een poes heeft twee X-chromosomen, een kater één. Heeft een poes op het ene X-chromosoom de rode variant en op het andere niet, dan wordt in elk stukje huid willekeurig één van de twee uitgeschakeld. Zo ontstaan vlekken rood en vlekken zwart naast elkaar. Een kater heeft maar één X-chromosoom en is dus rood of niet rood, maar niet allebei.
Bestaat een lapjeskater?
Ja, maar heel zelden. Een lapjeskater of schildpadkater heeft bijna altijd een afwijking in zijn chromosomen, meestal een extra X-chromosoom (XXY). In een overzicht van 25 lapjes- en schildpadkaters uit 1975 had 16 van de 25 zo'n XXY-combinatie, en waren bijna alle katers onvruchtbaar. De kleur zelf veroorzaakt dat niet: het is een teken van de afwijking in de chromosomen.
Welke rassen kunnen lapjes of schildpad zijn?
Omdat het een kleur is en geen ras, komen lapjes- en schildpadkatten bij veel rassen voor, en ook bij gewone huiskatten. Volgens de FIFe is schildpad (tortie) bijvoorbeeld toegestaan bij de burmees en de Europese korthaar. Bij rassen die maar één kleur kennen, zoals de chartreux of de korat, bestaan ze niet.
Lees ook waarom rode katten vaker kater zijn, en wat een cyperse kat is.